Dagelijkse activiteiten
Gezondheids management
Inzichten & Analyse
Over Crono Care Coach
Help & Support
Over Crono Care Coach
Het cognitieve piramide model is een functioneel model dat laat zien hoe onze hersenen energie gebruiken voor verschillende taken. Het werd ontwikkeld in de neuropsychologie en wordt veel gebruikt in de revalidatie van mensen met hersenletsel, long covid en andere aandoeningen die de hersenfuncties beïnvloeden.
Het model verklaart waarom "gewoon even nadenken" of "even concentreren" zo uitputtend kan zijn bij chronische aandoeningen. Het toont dat complexe taken zoals plannen of problemen oplossen alleen lukken als alle onderliggende functies voldoende energie hebben.
Het model moet van beneden naar boven gelezen worden - elke laag heeft de onderliggende lagen nodig om te functioneren:
De fundatie van alles
Zonder energie werkt niets
Je zintuigen en basale verwerking
Het filter van je aandacht
Opslaan en ophalen van informatie
Taal en begrip
De complexe denktaken
Alle lagen van de piramide zijn beschikbaar. Je kunt gemakkelijk multitasken, plannen maken terwijl de radio aanstaat, en complexe problemen oplossen ook als je een beetje moe bent.
Door beperkte energie komt er eigenlijk een schuif naar rechts, zoals te zien is in dit plaatje. Daardoor heb je maar maar toegang tot de onderste lagen van de piramide. De hogere functies worden onbereikbaar of kosten onevenredig veel energie.
De gevolgen van beperkte energie zijn best fors. Een paar voorbeelden van een beperkte energie.
Een paar voorbeelden uit de praktijk, die ook herkenbaar zijn als je langer vermoeid bent, dus niet alleen met een chronische aandoening.
Videobellen is zwaarder dan bellen
Bij videobellen moet je niet alleen luisteren, je kijkt ook naar bewegende beelden. En als het ook nog eens met meerdere mensen is, moet je ook dat in de gaten houden. Al met al verbruik je best energie. Een telefoontje kost minder energie, want je hoeft alleen maar te luisteren, gedachtes te ordenen en te spreken met één ander persoon.
Snelle TV kijken
Een voetbalwedstrijd kijken, of een Formule1 wedstrijd lijkt wel oke, want het is ontspanning. Maar al die snelle beelden moet je ook verwerken en analyseren. Je houdt toch ongemerkt meer in de gaten, of je club wel goed speelt, hoe de tegenpartij het doet. Hoe de racepace is, etc.. En dan ook nog de beelden verwerken. Dat kost echt veel meer energie dan muziek luisteren of een boek lezen.
Bij beperkte energie moet je dus leren kiezen, en de piramide helpt je daarbij. Je moet dus meer keuzes maken, die soms ook heel vervelend zijn. Denk bijvoorbeeld aan:
Of naar muziek luisteren of lezen (beide hebben focus nodig)
Of praten of lopen (beide kosten energie uit dezelfde piramide)
Of koken of ondertussen plannen maken
Het model is gebaseerd op neuropsychologisch onderzoek naar:
Onderzoek van Long Covid en Chronische vermoeidheid heeft aangetoond dat:
Dit betekent dus dat als je deze aandoening hebt, je echt veel minder energie hebt. Maar ook andere chronische aandoeningen vergen meer energie die je niet ergens anders voor kunt gebruiken. Denk bijvoorbeeld aan Astma, waar energie gaat naar de ontstekingsreacties.
Het piramide model helpt om te begrijpen waarom bepaalde strategieën werken, zoals
Prikkels beperken (laag2):
Het effect:
Deze stappen helpen om minder energie te besteden aan de prikkelverwerking en dus meer over voor de hogere functies
Één ding tegelijk (laag 3-6):
Het effect:
Alle beschikbare focus gaat naar één taak
Optimale timing gebruiken:
Het effect:
Je verdeelt de energie meer over een dag, zodat je niet dag overhoudt terwijl je geen energie meer hebt
Het activiteitenlogboek gebruikt het piramide model. Door bij te houden hoeveel energie verschillende soorten activiteiten kosten, leer je welke lagen van de piramide het meest belast worden en kun je beter plannen.
Het is mogelijk om signalen per laag te herkennen voor beperkte energie. Hieronder volgen een paar voorbeelden:
Energie (laag 1) tekort:
Prikkel-overbelasting (laag 2):
Focus problemen (laag 3):
Geheugen problemen (laag 4):
Communicatie problemen (laag 5):
Uitvoerende functie problemen (laag 6):
Deze klachten, als voorbeeld, zijn een signaal dat je tegen de grens aanloopt. En een grens in energie heeft grotere gevolgen dan bovenin. Denk eigenlijk maar een schuine lijn parallel aan de linkerzijde die naar rechts schuift. Alles wordt fors minder. En het lichaam regelt dit zelf. Het schakelt dingen uit om te beschermen.
Het piramide model helpt uit te leggen:
Het is belangrijk om te weten dat het een model is, en dus:
Het cognitieve piramide model wordt gebruikt in neuropsychologische revalidatie en is gebaseerd op wetenschappelijk onderzoek naar hersenfuncties en cognitieve belasting. Voor medisch advies over cognitieve klachten neem altijd contact op met een zorgverlener.
Deze website maakt gebruik van cookies. Zie onze privacy policy voor details.
